ارزشهاي خبري چيست ؟
2- خبربايد داراي ارزش دربرگيري باشد.
3- شهرت
4- ارزش بزرگي وفراواني مقداروتعداد
5- استثناها وشگفتي ها
6- برخوردها ، حوادث وكشمكشها
7- مجاورت جغرافيايي ومعنوي
پس تنها مطلبي خبراست كه حداقل يكي ازارزشهاي خبري گفته شده را دارا باشد . در ادامه بايد گفت دررتبه بندي ارزشهاي هفت گانه خبرهميشه نحوه عمل مردم با نحوه عمل روزنامه نگاران الزاماً يكي نيست ، رتبه بندي مردم تابع شرايط اجتماعي وفرهنگي آنان درمقاطع مختلف زماني مثل جنگ يا صلح ويا رفاه اقتصادي يا تنگي معيشت مي باشد درحالي كه رتبه بندي روزنامه نگاران درمواردي از رتبه بندي مردم جدا مي شودوبيشتر تابع آرمانهاي حكومت ميگردد.
عوامل درون سازماني چيست ؟
عواملي هستند كه از داخل رسانه يا يك سازمان خبري برفرايند تهيه ،تنظيم وانتشار اخبارتاثير مي گذارند.عواملي مثل:
1-خط مشي رسانه .
2-اعمال نظرمديريت موسسه .
3-جامعه پذيري كاركنان رسانه .
4-اعمال نظرشخصي خبرنگاربراساس باورها ، نگرشها ، اعتقادات وتحصيلات .
5-امكانات رسانه وهمچنين توانايي رسانه جهت اختصاص زمان وفضاي مطلوب براي انعكاس يك خبر.
عوامل برون سازماني چيست ؟
عواملي هستند كه از بيرون سازمان خبري يا رسانه بر فرايندتهيه ، تنظيم وانتشار اخبار تاثير مي گذارند مثل :
1-محدوديت هاي قانوني .
2-اعمال نفوذ اشخاص حقيقي وحقوقي (خصوصي ودولتي).
3- گروههاي فشاروذي نفوذ .
4- صاحبان آگهي وسرمايه داران .
5- منابع خبري مثل روابط عمومي ها ، خبر گزاري ها و...
6- مخاطبا ن رسانه ها .
ازنظر اصولي روزنامه نگاربايد يك رويدادرا بي طرفانه گزارش كنداصل عينيت را رعايت نمايدوهماننديك پستچي ناقل خبرباشدوواقعه را آنطوركه اتفاق افتاده گزارش كندونه آنطوركه او،سردبير يا ساير افراد مايلنداتفاق افتاده باشد
امابه راستي روزنامه نگاران چگونه مي توانندبه واقعيت دست يابند. درپاسخ بايد گفت : چهارروش براي تهيه يك گزارش عيني از واقعيات وجودداردكه عبارتند از:
1-مشاهده عيني ومستقيم واقعيت موردنظروتهيه خبروگزارش ازآن .
2-جستجوبراي جمع آوري اسناد ومدارك مرتبط با واقعيت واستفاده ازآنها
3-استفاده از اطلاعاتي كه ديگرا ن به صورت انعكاسي از واقعيت با هدفي خاص براي رسانه فرستاده اند مثل : بروشورهاوكتابچه هاي راهنمايي كه روابط عمومي ها منتشر مي كنند.
4-مصاحبه مستقيم با منبع خبر.
در اينجا بايد گفت : مصاحبه مستقيم مي تواندمتغيرهارا به حداقل برساندوهرچقدرمتغير هاي واسط در انعكاس واقعيت كمترباشدميزان شفافيت واقعيت بيشتر خواهد بود. البته مصاحبه مستقيم درمواردي خود مي تواندنقش يك متغير قوي را ايفا كند وانعكاس واقعيت راتيره ومبهم سازدبه همين دليل است كه مي گويندمصاحبه مخاطره آميزترين ونا مطمئن ترين روش جمع آوري اطلاعات واخباربه شمارمي رودچراكه اعتبارآن بستگي كامل به اعتبارمصاحبه شونده وسخنان اودارد وهميشه مي توان در مورد آنچه مي گويدترديد داشت با اين تفاسير بايد گفت نقش مصاحبه كننده درموفقيت يا عدم موفقيت مصاحبه بسيار حساس است زيرااو بايد بكوشد به واقعيت دست يابدكه داراي يك يا چند ارزش خبري باشد ضمن آنكه با يد بپذيرد كه اين گزارش عيني از واقعيت احتمالاً از عوامل درون سازماني وبرون ساز ماني تاثير پذير تر است . با اين توضيحات مي توان تعريف مصاحبه را از همان تعريف خبراستخراج كرد.
مصاحبه گزارش وحاصلي است ازفرايند ارتباط ميان دو سوي ارتباط بمنظوردستيابي به واقعيتي كه داراي يك يا چند ارزش خبري باشد. اين گزارش ضمن آنكه تحت تاثيرويژگيهاي دوسوي فرايند ارتباطي است احتمالاً از عوامل درون سازماني وبرون سازماني نيز تاثير مي پذيرد.
مصاحبه كننده حرفه اي كيست ؟
برقراري ارتباط موثر نخستين هنري است كه خبر نگاران بايد آن را بياموزندآنان با يد قادرباشندكه به راحتي با ديگران ارتباط برقراركنند ودرآنان احساس لذت هم صحبتي به وجود آورند به طوري كه مصاحبه شوندگان درنظر اول اورا يك انسان وهم نوع وسپس به عنوان يك خبر نگارببينند البته به اين ويژگي كه خمير مايه آن خوشرويي است موارد ديگري نيز همچون كنجكاوي ، تيز بيني ، سرسختي درعين انعطاف پذيري وبي غرضي، توانايي تفكر سريع قدرت تجزيه وتحليل مطالب داشتن اطلاعات عمومي خوب وتوانايي هنر پيشگي را اضافه كنيم .
در يك جمع بندي مي توان 10 خصلت را براي يك روزنامه نگاربرشمرد.
1-داشتن شم خبري يعني خبر را بو بكشد وقادر باشد آن را در ميان مردم ، سطور روزنامه ها واخبار راديو تلويزيون تشخيص دهد.
2-داشتن ذوق واستعداد نويسندگي ونداشتن دشواري در انتخاب كلمات وساختن جملات .
3-كنجكاوي ، تيزبيني ونكته سنجي ودريك كلام بدنبال چرايي رويداد ها بودن .
4-داشتن هوشي بيش از حد متوسط جامعه .
5- توانايي جوشش با طبقات مختلف جامعه .
6-داشتن توانايي جسمي ورواني براي دوندگي هاي اضطراري .
7-قدرت تفكرسريع وتوانايي تجزيه وتحليل مطالب .
8-عشق به كار خبري وعلاقمند بودن به حرفه .
9-اعتقاد به رعايت اصول اخلاقي وداشتن تقوي ودر عين حال نداشتن خود بيني ، غرور وتكبر،ساده لوحي وفضل فروشي .
10-صبروحوصله زياد درمقابل پرحرفي ها ، حاشيه رفتن ها وعصباني شدن هاي مصاحبه شونده ويا ناملايمات احتمالي فرايند مصاحبه .
علاوه برويژگيهاي يادشده يك مصاحبه كننده خوب بايد داراي ويژگيهاي ديگري نيزباشد كه اوراازسايرروزنامه نگاران متمايزمي كند. چراكه گفته اند:هرروزنامه نگاري نمي تواندمصاحبه كننده خوبي باشد. مهمترين اين ويژگيها عبارتند از:
1- داشتن توانايي هاي ارتباطي
2- داشتن حافظه اي بيش از حدمتوسط جامعه
البته بخشي ازاين ويژگيها ذاتي است ومربوط به يادگيري دوران شكل گيري شخصيت مصاحبه كننده مي باشد وبخشي ديگر اكتسابي است ومربوط به تلاش او براي يادگيري تئوري هاي ارتباطات است ضمن اينكه بايد گفت : كمتر خبر نگاري رامي توان يافت كه تمامي اين ويژگيهاراهمزمان داشته باشد.
اهداف وشرايط مصاحبه (دوسوي ارتباط)
بدون شك مصاحبه كردن يك فرايندارتباطي دوسويه با پيچيدگي هاوظرافت هاي فراوان است .ارتباطي كه هريك از دوسوي آن ممكن است با انگيزه ونقشه هاي هدفمند پا به اين ميدان گذاشته باشند.ممكن است هريك از آنان تحت شرايط محيطي وبا ذهنيت هاي از پيش تعيين شده كه مي تواندحتي اشتباه باشد مقابل هم قرار گيرند.
اهداف مصاحبه كننده
هيچ خبر نگاري بدون هدف به سمت مصاحبه خيز بر نمي دارد. آنها ممكن است :
1-بدنبال اطلاعات جديدومنحصر به فرد يا تا ئيد حقايق باشند.
2-آنها ممكن است بدنبال عقيده يا نقطه نظرات يك نفردر باره موضوعي خاص باشند.
3-ممكن است در صددتحقيق در زمينه يك موضوع باشند.
4-بدنبال افشاءيك دروغ يا عملي نادرست باشند.
5-درصددمعرفي شخصيت يك نفرباشند.
اهداف مصاحبه شونده
مصاحبه شوندگان نيزازانجام مصاحبه اهدافي را دنبال مي كنندآنها ممكن است :
1-قصد داشته باشنداطلاعات يا عقيده اي را منتقل كنند.
2-با بيان مطالبي انحرافي بخواهندرا ضي راپوشيده نگاه دارند.
3-بخواهندخودشان را تبليغ كنندودر مقابل ديد مخاطبان به نمايش بگذارند.
4-درصددگرفتن انتقام از فرد يا گروهي باشند.
5- بخواهندتمامي فرايند مصاحبه را به تمسخرگيرند.
برنامه ريزي براي مصاحبه
برنامه ريزي دقيق براي كسب اطلاعات ، نوع بينش مصاحبه شونده ونوع سوالها ازاهميت بسيار بالايي برخوردار است دربرنامه ريزي هيچگاه نبايدعجله كردزيرا مهمترين بخش مصاحبه محسوب مي شود.اصولاًنخستين كاري كه بايدبراي انجام مصاحبه صورت گيردتعيين شخص مصاحبه شونده وموضوع مصاحبه است اين كاررا معمولاً سردبيريا مقامات بالاترخبري ودر برخي موارد خود خبرنگارانجام مي دهد اما ضروري است گرفتن وقت براي مصاحبه را شخص خبر نگارانجام دهدتا موقعيت ماموراعزامي از سوي سردبيررانيابد. نكته مهم آنكه هنگام گرفتن وقت نبايدتقاضاي خودرا به صورت منفي بيان كنيد زيرا از اول خودتان ميل نداشتن به مصاحبه را مطرح كرده ايد بلكه بايدبه نحوي درخواست كنيد كه صحبت شما ضمن آنكه حالتي از احترام داشته ومودبانه بيان مي شودبه طور ضمني داراي محتوايي دستوري وآمرانه نيز باشد.اگر مصاحبه شونده توضيحات بيشتري خواست تاآنجاكه مي توانيد درمورد موضوع توضيح دهيدتسلط شمابر موضوع وقدرت بيانتان مي تواندنخستين تاثيرمثبت را درموفقيت مصاحبه بگذارد.
يافتن ايده خوب درمصاحبه علاوه برموضوع ،يافتن شخص مناسب رانيزشامل مي شودالبته درمواقعي نيز موضوع مصاحبه يا شخص مصاحبه يكي مي شودمثل : مصاحبه با رييس جمهوردرمورد وظايف يك رئيس جمهوريا نقش وي به عنوان پدريا همسر خانواده .
به ياد داشته باشيدطرف مصاحبه ما هركسي كه باشد نيازمند آن است كه اين كارها را انجام دهيم :
1-طرحي در ذهن داشته باشيم يعني بدانيم مهمترين نكته اي كه از انجام مصاحبه مي خواهيم چيست چرابا يك راننده تاكسي صحبت مي كنيم يا رئيس شوراي شهربه چه ابهامهايي مي تواندپاسخ گويد.
2-تحقيق كنيد: اساس كار مصاحبه تحقيق است .هر قدر اطلاعات ما در باره موضوع مورد مصاحبه وشخص مصاحبه شونده بيشترباشدامكان يك گفتگوي پربارتربيشتر فراهم شده است . بررسيها نشان مي دهدبزرگترين عوامل در ناموفق ماندن مصاحبه عدم تسلط خبرنگار به موضوع وعدم مطالعه قبلي سوابق موضوع است . يك خبرنگارممكن است از جزئيات يك واقعه مطلع باشد اما از پيشينه آن آگاهي نداشته باشددستيابي به اين اطلاعات بدون مطالعه قبل از مصاحبه ميسرنيست .مراجعه به آرشيو، اطلاعات اينتر نتي ، مطالعه پرونده مربوط به موضوع ،مطالعه كتابهاي مرتبط با موضوع وحتي گفتگوي سردستي يا تلفني با برخي كارشناسان وكسب اطلاعات بيشتر از آنان مي تواندشرايط مساعد تري براي انجام يك گفتگوي اثربخش فراهم كند.
3-ايده را درذهنمان پرورش دهيم : اززماني كه تصميم مي گيريد درباره موضوعي با فردي مصاحبه اي انجام دهيدتا هنگامي كه آن را منتشر مي كنيدسوژه بايدبه در گيري ذهني شما مبدل شوددرذهنتان با آن كلنجاربرويدوجنبه هاي مختلف آن را بررسي كنيدبه سوالهاي خودتان وپاسخ هاي احتمالي طرف مصاحبه فكر كنيدحتي اگر لازم است ازهمان ابتداروي تنظيم شكل مصاحبه وحتي تيترآن فكر كنيدالبته مواظب باشيدكه اين موضوعات شما راازمحتواغافل نكند
تاريخچه مصاحبه درايران
درسال 1820روزنامه لندن مورنينگ به تقليدازنقد سئوال وجوابهاي دادگاه هاکه درروزهاي يکشنبه درروزنامه هاي انگليس چاپ مي شدخودنمائي کرد.اين مطالب آنچنان مورداستقبال خواننده گان قرارگرفت که ظرف مدت چندهفته تيراژ اين روزنامه هابه سه برابررسيد .
اولين مصاحبه خبري نيزدرشانزده آوريل 1836درروزنامه نيويورک امريکابه چاپ رسيد مصاحبه گر يکي ازروزنامه نگاران برجسته آن دوران بودومصاحبه شونده فردي بودکه جسدمقتولي راکشف کرده بودوبه اينصورت مصاحبه به مطبوعات راه يافت به اينصورت روزنامه نيويورک درواقع ازبنيانگذاران روزنامه نگاري جديدشد. درايران نيزاستفاده ازمصاحبه براي کارروزنامه نگاري باتاخيري طولاني تري همراه بوده است .پنجمين روزنامه ايراني روزنامه شرف است که در سال 1300هجري قمري باشرح حال ناصرالدين شاه ومظفرالدين ميرزا وليعهدچاپ شد مطالب مربوط به شرح حال وسبک نگارش آن حاکي ازآن است که اين شرح حال هاحاصل گفتگوئي ميان نويسنده وصاحبان بيوگرافي است که احتمالا مي توانندسايه اي ازنخستين مصاحبه هاي خبري درايران محسوب شود.
قابل ذکراست اولين مصاحبه به شيوه امروزي دراولين شماره روزنامه اطلاعات درسال 1350به بعدديده مي شود ومصاحبه هائي با وزراء وشخصيتهاي دربار وسياسي انجام شده است
تعاريفي ازمصاحبه :
مصاحبه رامي توان يک نوع ارتباط شخصي دوجانبه دانست که به منظوربدست آوردن اطلاعات واخبار برقرارمي شودوبه وسيله آن عقايدمختلف ازمردم عادي گرفته تا افرادسرشناس واطلاعاتي که دارند در اختيارخواننده گان , شنونده گان وبيننده گان وسائل ارتباط جمعي قرارمي گيرند.
مصاحبه نوعي ارتباط فکري عقيدتي واطلاعاتي است که بين مصاحبه شونده ومخاطبان ازطريق يک واسطه ياارتباط دهنده که همان خبرنگاريامصاحبه کننده است برقرارمي شود.
اهميت مصاحبه درميان انواع خبرها:
مصاحبه ازجهات مختلف براي استفاده کننده گان وسائل ارتباط جمعي بسيارجالب است :
اول اينکه :گفته هاي مصاحبه شونده داستان خبررازنده ترجلوه گر مي سازدچنين به نظرمي رسدکه شخص طرف مصاحبه به سئوال تک تک خواننده گان ياشنونده گان يابيننده گان جواب مي دهند وباآنهامذاکره مستقيم مي کنند.شرح محيطي که مصاحبه شونده درآن قرارگرفته وتوصيف وضع شخصي اواين احساس رابوجود مي آوردکه خواننده ياشنونده در آنجا حضور دارندواورادرهنگام صحبت مشاهده مي کننددرتلويزيون اين امرکاملا واقعيت پيدامي کندوبيننده شخص طرف مصاحبه راعيناً مي بيند وبراي آنکه مصاحبه کاملاطبيعي جلوه کندکوشش مي کندمصاحبه رادرمحل کارشخص انجام دهدوهمه محيط را در معرض ديدبيننده گان قراردهد.
دوم اينکه : وقايعي که اززبان يک شخصيت معتبرومعروف بيان مي شودهمچنين توضيحات , نظريات وعقايدش بيشترين تاثيررابرروي مخاطب قرارمي دهداکتشافات , اختراعات روش هاي جديددرعلوم وفنون برنامه هاي تازه وهمه اقداماتي که باموفقيت همراه بوديابنحوي دراجتماع ايجادسروصداکرده است درصورتي که اززبان عاملان ومباشران آنهاباشدبسيارجالب است .
سوم اينکه : مصاحبه درهرحال براي خواننده گان وشنونده گان مفيدوموثراست خواننده اين گفتگوبراي مطلع کردن آنان ازيک واقعه ويا دادن اطلاعات تکميلي درباره آن واقعه خواه براي آشناکردن آنهابايک شخص ويابراي سرگرم کردن آنهاصورت گرفته باشد.بنابراين مصاحبه ازانواع راههائي است که هميشه مطلوب وموردنيازمردم است .
آماده کردن مصاحبه شامل مراحل زيراست :
1-گرفتن وعده مصاحبه :
هرگاه خبرنگارموضوع جالبي راپيداکردکه راي آگاهي ازآن به کمک يک شخصيت مالي وبين المللي نيازمندبودودروهله اول بايددرفکرگرفتن وعده مصاحبه باشد.
گرچه بسياري ازشخصيتهاآماده هستندتابانماينده گان مطبوعات ورسانه هابه بحث وگفتگوبپردازنداماگروه ديگري نيزهستندکه به جهات مختلف ازاين کارفرارمي کنندويابه آساني تن به مصاحبه نمي دهند.
درمصاحبه خيرنگاربايدعلاوه برلحن متين ومودبانه وانتخاب کلمات مناسب سئوال خودراطوري مطرح سازدکه جواب منفي نباشدمثلاً درموقع درخواست ملاقات براي مصاحبه گفته نشود(آياميل نداريد...........
چون سئوال بطورمنفي مطرح شده است پاسخ آن نيزدربسياري ازاوقات نيزمنفي است.
سئوال بايدطوري مطرح شودکه طرف خواه ناخواه به دادن جواب مثبت کشيده شودمثلاً خبرنگارمي توانداينطوردرخواست مصاحبه کنده مثال :
سلام من خبرنگارصداوسيماهستم , بيننده گان خيلي علاقه مندهستندکه نظرشمارادرموردفلان موضوع بدانندخواهشمندم وقتي راکه برايتان مناسب است تعيين کنيدتابراي مصاحبه مزاحم شوم
-2تعيين موضوع
موضوع مصاحبه راباشناخت خبرنگاربايددقيقابدانددنيال چه مطلبي است وازطرف مصاحبه گرچه انتظاري دارداگرمصاحبه کننده ازقبل نداندکه چه چيزي موردنظراست ودرموقع مصاحبه اين ناآگاهي وابهامي راکه درمغزاووجودداردبا طرف مصاحبه بنمايد.قطعاً درکارخودتوفيق نخواهدداشت واطلاعاتي راکه بدست خواهدآورداطلاعاتي کلي مبهم وبي ارزش خواهدبود
-3مطالعه قبلي
موضوع: خبرنگاربايددرموردموضوعي که خيال مصاحبه داردازپيش مطالعه کافي بکنداين مطالعه اگردرموردواقعه ياعملي است که مصاحبه شونده ازان آگاهي کافي داردبسيارآسان است وکافي است به سوابق واقعه ياعمل درروزنامه هاياپرونده آن مراجعه شودتااطلاعات مقدماتي لازم بدست آيد.امااگرمنظورازمصاحبه جلب نظرات است وعقايديک شخص درباره موضوع معيني است کارمطالعه دشوارتراست دراين امر نه تنها بايد به سوابق امردرروزنامه هااسنادومدارک وکتابهاي موجودمراجعه کرد بلکه بايد از افکاروعقايدصاحب نظران ديگرنيزاطلاع حاصل کردتامصاحبه به نحومطلوب برگزارشودهرگاه مصاحبه بامطالعه قبلي صورت بگيردواين احساس درمصاحبه شونده بوجودآيدکه خبرنگارفردمطلعي است وحتي دربعضي اززمينه هاازخوداونيزاطلاعات بيشتري دارددراين صورت وي به سخن گفتن تحريک وتشويق مي شودوآنچه راکه درمواقع عادي ويامصاحبه کننده گان سخن گفتن عادي حاضربه گفتن نيست باتوضيح وتفسيرمطلوب بيان مي کند
-4طرح سئوالات
براي آنکه موضوع مصاحبه کاملاً روشن شودبهتراست روزنامه نگارياخبرنگارازپيش سئوالات خودرابطوردقيق تهيه کندالبته هرمصاحبه ممکن است به فراخورجوابهائي که داده مي شودسئوالات تازه اي مطرح شودولي براي اينکه دامنه سئوالات که به مقتضاي مصاحبه پيش مي آيدقبلاً درباره آنهابه اندازه کافي نيانديشيد.
کم مي شودولي مي توانددرموقع طرح سئوالات اوليه پاسخ هاائي راهم که ازطرف مقابل انتظارمي روددرنظرآوردوازهمان زمان سئوالاتي راکه باتوجه به اين جوابهالازم است آماده نمايد
سئوالاتي که مطرح مي کنيدبه دودسته تقسيم مي شود
1سئوالات کلي
-2سئوالات جزئي
ويژگيهاي سئوالات کلي چيست ؟
-1سئوالات کلي جوا ب کلي به دنبال دارد
-2پاسخ کلي سبب طولاني بودن مصاحبه مي شود
-3سئوالات کلي احتمالامنتهي به حجم زياداطلاعات مي شودکه اطلاعات مهم درآن جاي مي گيرد
-4سئوالات کلي فرمان وکنترل مصاحبه رابه مصاحبه شونده مي دهد,تامصاحبه کننده
-5طرح سئوال کلي احتمالامحيط مصاحبه راگرم وصميمانه ترمي کند
ويژگيهاي سئوال هاي جزئي :
1-مصاحبه شونده مجبورمي شودمستقيمابه سئوال وجواب , به طوردقيق جواب دهد
2- ممکن است اطلاعات مهم درسئوالات جزئي گفته نشودومصاحبه شونده درهمان محدوده به سئوال پاسخ دهد
3 -سئوال جزئي کنترل مصاحبه رادراختيارمصاحبه کننده قرارمي دهد,تامصاحبه شونده
4-درمصاحبه باسئوال جزئي جريان مصاحبه سردتر وغيرصميمانه تراست بنابراين خبرنگاربايستي براي دستيـابي به اطلاعات کامل باتوجه به شخصيت مصاحبه شونده (کم حرف است ياپرحرف )بايدازهردودسته سئوال کندمصاحبه کننده بايدمصاحبه شونده رابه پاسخگوئي تشويق کندنه اينکه ماننديک بازرس عمل کندواورابمصاحبه دلسردکند.
توصيه مي شودکه هنگام سئوالات به روندمصاحبه فکرنکنيد ,به اينکه چقدروقت داريدوچندسئوال مي توانيد بپرسيد فکرنکنيد, بلکه بيشتربه موضوع بپردازيد
صراحت پرسش ها:
پرسش هاي خبرنگاربايدصريح وروشن باشداگرسئوالات وي مبهم نارساوتاريک باشدمصاحبه شونده هم درهمان حدودپاسخ خواهددادبرعکس هرچه سئوال ساده تروروشن ترباشدامکان فرار از دادن پاسخ صحيح وقاطع دشواراست ومصاحبه شونده ناچارمي شودبه آن جواب روشن دهد
تنظيم پرسش ها: مصاحبه کننده بايدبراي پرسش هائي که مي کنديک نظم منطقي به وجودآورديعني باتوجه به هدف , سئوالات خودرابه نحوي تنظيم ومطرح کندکه همه آنهاياهرگروه ازسئوال هاطرف مصاحبه رابسوي هدفي که تعيين شده هدايت نمايد
بديهي است که نظم پرسش هابايدباتوجه به پاسخ هاي احتمالي باشد,که هنگام گفتگوداده مي شود,امانبايد ازنظردور داشت که تهيه يک پرسش نامه قبلي ودرصورت مختصربودن سئوال هائي بطورذهني مانع ازاين نخواهدبودکه روزنامه نگارويا خبرنگاردرصورت پيش آمدن موضوعات تازه درضمن مصاحبه کننده بتوانددرباره آن موضوعات توضيحات بخواهد.
نکته اي که توجه به آن ضروري است اين است که مصاحبه کننده قبل ازانجام مصاحبه سئوالات را الک کندوسئوالات مهم رامطرح کندضمناً مصاحبه کننده بايدبتواندازحافظه قوي خودکمک بگيردوسئوالات راحفظ کنداگربه حافظه خود مطمئن نيستيدمضامين سئوالات رابرروي کاغذکوچکي نوشته وهمراه خودداشته باشيد.
اداره مصاحبه
الف : شروع غيرمستقيم
اغلب مصاحبات ايجاب مي کندکه به طورغيرمستقيم شروع شوديعني مصاحبه کننده پيش ازطرح مطالب خود,سخناني بگويدکه ازنظرآداب ومعاشرت پسنديده است ولازم است مصاحبه باسخنان گرم وصميمانه آغازشودبه طوري که رابطه عاطفي ودوستانه براي يک گفتگوصميمي ايجادشود.
ب : دقت درطرزصحبت :رفتار, متين بودن طرح سئوالات عمقي ,اطلاع کافي درباره شخصيت مصاحبه شونده واحاطه خيرنگاربه موضوع موردمصاحبه طرف رابه احترام گذاشتن ودادن جوابهاي صحيح وکافي وامي داردوبرعکس بدصحبت کردن,بي جاسخن گفتن وبي اطلاعي ازموضوع سبب مي شودتاطرف مصاحبه کننده بي اعتناء وبي ميل شودوازدادن جواب هاي کامل تفره رود.
پ : جلب اعتمادطرف مصاحبه : خبرنگاربايدبااشخاصي که به مناسبتي شغل ومقام شان طرف مراجعه است طرح دوستي بريزدو اطمينان اوراجلب کنددراينصورت مي تواندازبسياري ازاخبارمطلع شود.
براي اينکه ازطرف مصاحبه شونده جلب اعتمادشودلازم است که خبرنگارخودرامحرم اسرارقراردهدودرمواقعي که انتشار خبري به زيان طرف باشدازپخش آن خودداري کند
دراينجاخبرنگاربادواصل متمايزروبرواست :
ت:1- به دست آوردن اخباروانتشارآن 2-حفظ اسرارمنبع خبريعني منتشر نکردن آن خبر
البته بايدتوجه داشت که که مواردعدم انتشاراخبارخيلي محدوداست وخبرنگاران دراين مواردغالباخبررابدون ذکرمنبع منتشرمي کند
ث : توجه به سخنان مصاحبه شونده ويادداشت برداري : براي جلب اشتياق وعلاقه مصاحبه شونده خبرنگاربايد بدقت به سخنان اوگوش دهدونبايدطوري رفتارکنندکه نشان دهدسخنان طرف بي ارزش ياکم ارزش است بايدسعي کندکه درطول مصاحبه ازتمام حرفهاي اويادداشت برداري کندچون موجب خشنودي مصاحبه شونده است .
ج:: مبارزه باسکوت مصاحبه شونده : ازدوراه مي توان به اين سکوت غلبه کرد.
چ :تحريک خفيف مصاحبه شونده به شيوه هاي گوناگون : يکي ازمحرکهابيان شايعاتي درحوزه فعاليت مصاحبه شونده است مسئولان هميشه درمقابل اين شايعات واکنش نشان مي دهندبنابراين بابيان اين جمله که سکوت شمامي تواندبه شايعات بيشتري دامن بزندمي تواندسکوت مصاحبه شونده رابشکند
ح : تحريک شديد:مصاحبه شونده درمواقع ضروري : يک نوع ازاين تحريکها اين است که اگربه سئوالات من پاسخ ندهيد آن راپخش خواهم کرديا در روزنامه خواهم نوشت يااينکه مي توانيم باطرح سئوال رک وصريح مصاحبه شونده رابه دفاع از خود وادارکنيم که درزمان عصبانيت به احتمال زيادمصاحبه شونده مطالبي رامطرح خواهدکرد.
بطورکلي عواملي باعث مي شودمصاحبه شونده ازدادن پاسخ به سئوال هاتفره بروداين عوامل به اين شرح است :
الف :مصاحبه شونده تصورمي کندحرف تازه اي براي گفتن ندارد
ب :مصاحبه شونده حرف تازه اي دارداماتصورمي کندحرف محرمانه است وبايدساکت بماند
پ :محافظه کاري ياترس ازعواقب مصاحبه او را واداربه فرارازمصاحبه مي کند
ت :مصاحبه شونده آنچه مي داندمهم مي پندارداماآنهارامطرح نمي کند
ث: مصاحبه شونده خسته وعصبي است ودرآن لحظه تمايلي به بحث وگفتگوندارد
خصوصيت وويژگيهاي مصاحبه گر:
1- داشتن ذوق واستعدادنويسندگي ونداشتن دشواري درانتخاب کلمات درساختن جمله ها
2- داشتن معلومات زيادبراي فضاسازي وشرح جزئيات بعضي مسائل
3- داشتن کنجکاوي وتيزبيني مصاحبه گريعني يک مصاحبه گرنبايدازکناروسائل بي تفاوت بگذرداوبايدبتواندبابررسي دقيق زمينه رابراي فضاسازي فراهم کند
4- داشتن هوش بالاي متوسط
5- توانائي جوشش باطبقات مختلف مردم
6- داشتن صبروحوصله زياد: مصاحبه گربايدصبورباشدوقادرباشدزمانهاي طولاني منتظرمصاحبه شونده باشد
7- داشتن توانائي جسمي ورواني
8- قدرت تفکرسريع يعني مطرح کردن سئوال بهنگام . مصاحبه گربايدبتواندبهنگام مصاحبه سئوال وجوابهارادرذهن داشته تاازدوباره گوئي جلوگيري شود.
9- داشتن عشق وعلاقه به کارخبري
10- مومن به رعايت اصول اخاقي وداشتن تقوا
11- نداشتن خودبيني ,غرور, تکبر, انزواجوئي , ساده لوحي , تعصب وتندخوئي
12- داشتن توانائي دربرقراري ارتباط
13- داشتن حافظه قوي تابتواندمطالب مهم وضروري راحفظ کند
انواع مصاحبه خبري
مصاحبه به چنددسته تقسيم مي شود:
ازنظرحلقه هاي ارتباطي
ازنظرنوع ارتباط
ازنظرهدف ارتباط
ازنظرنقش مصاحبه کننده
ازنظروسيله نهائي پيام
ازنظرحلقه هاي ارتباطي :
-1مصاحبه فردي يک به يک يعني مصاحبه کننده يک نفرومصاحبه شونده نيزيک نفراست
2-مصاحبه فردي يک به چنديعني مصاحبه گريک نفرومصاحبه شونده گان بيش ازيک نفرهستند
3-مصاحبه گروهي چندبه يک يعني مصاحبه کننده گان بيش ازيک نفرومصاحبه شونده يک نفر است مثل کنفرانس مطبوعاتي
-4مصاحبه گروه چندبه چنديعني مصاحبه کننده گان بيش ازيک نفرومصاحبه شونده نيزبيش ازيک نفر
ازنظرنوع ارتباط :
1-مصاحبه رو در رو(بدون واسطه )مصاحبه کننده بامصاحبه شونده گان درمقابل يکديگرقرارگرفته وارتباط چهره به چهره انجام مي دهد
2-مصاحبه باواسطه يعني مصاحبه اي که بصورت چهره به چهره انجام نمي شودبلکه ازطريق يک وسيله ارتباطي مثل تلفن ياماهواره
ازنظرمحتوا :
1- مصاحبه سطحي: مصاحبه اي است که درآن موضوعات متعددموردگفتگوقرارمي گيردبدون آنکه به عمق وريشه مطلب پرداخته شود
2- مصاحبه عمقي : دراين گونه مصاحبه هاموضوعي خاص مطرح , ريشه يابي وجزئيات آن شکافته مي شود
3- مصاحبه چندموضوعي : مصاحبه اي است که درآن چندموضوع موردسئوال وجواب قرارمي گيرد
ازنظرهدف ارتباط :
1- مصاحبه هدايت شده (مصاحبه بسته )مصاحبه اي است که طي آن مصاحبه کننده ومصاحبه شونده درمحدوده اي بسته وازقبل به توافق مي رسندکه فقط درباره موضوعات مشخص به صحبت بنشينند
2- مصاحبه آزاد ( باز ): مصاحبه اي است که دست مصاحبه شونده بازاست تادرموردمسائل مختلف ودلخواه به صحبت بنشينند
ازنظرنقش مصاحبه کننده :
1- مصاحبه به درخواست مصاحبه شونده صورت مي گيرد:مصاحبه اي که تصميم برگزاري آن ازسوي مصاحبه شونده اعلام ومصاحبه کننده آن رامي پذيرد
2- مصاحبه به درخواست مصاحبه کننده : مصاحبه اي است که دعوت براي انجام آن ازسوي مصاحبه کننده انجام مي شود
ازنظرمعنا:
1- مصاحبه بدون مطالعه قبلي مصاحبه اي که مصاحبه کننده وبدليل محدوديت زمان يادلايل ديگرنتوانسته راجع به مصاحبه شونده وموضوع مصاحبه مطالعه وتحقيق کند
2- مصاحبه بامطالعه قبلي مصاحبه اي است که درآن مصاحبه کننده توانسته درباره مصاحبه شونده وموضوع مصاحبه قبلا تحقيق وبررسي نمايد
ازنظروسيله نهائي پيام :
1- مصاحبه براي انتشارازوسائل ارتباط جمعي نوشتاري مصاحبه اي است که حاصل آن بايدازطريق يک وسيله ارتباط جمعي نوشتاري مثل روزنامه , مجله منتشرشود
2- مصاحبه براي انتشارازوسائل ارتباط جمعي شنيداري مثل راديو, پادکست
3- مصاحبه بوسيله وسائل ارتباط جمعي , ديداري شنيداري مثل تلويزيون , سينما وماهواره
مصاحبه تلفني :
در مواردي ممکن است موضوع و محتواي مصاحبه و تعداد سوالات و همچنين کمي فرصت ايجاب مي کند که بجاي ملاقات مستقيم از يک واسطه مانند تلفن استفاده کنند استفاده از اين روش در مصاحبه مزايا و معايبي دارد .
مزاياي مصاحبه تلفني :
1- صرفه جوئي در وقت : در شرايطي که خبرنگار زمان کافي در اختيار ندارد زمان در کارها ي خبري مهمترين و باارزش ترين مسئله اي است که خبرنگار بايد به آن توجه کند.
2- کاهش هزينه ها : مصاحبه تلفني به مقدار زيادي در هزينه هاي جاري مثل هزينه حمل و نقل, تصوير برداري، صدا برداري و هزينه عکس صرفه جوئي مي کند.
3- نداشتن قطع و وصل هاي مصاحبه حضوري : مصاحبه هاي تلفني مثل مصاحبه هاي حضوري قطع نمي شود در مصاحبه هاي معمولي ممکن است چندين بار باعث قطع و ادامه گفتگو و مصاحبه شود که اين مسئله مي تواند به سير انجام يک مصاحبه خوب لطمه بزند و به مصاحبه شونده امکان تفره رفتن از پاسخ گوئي را بدهد.
4- آغاز سريع مصاحبه و ادامه بي وقفه آن : در مصاحبه رو در رو شروع سريع مصاحبه يک بي احترامي است و بايد مقداري از زمان صرف گفتگو حاشيه اي شود اما در مصاحبه تلفني شروع سريع يک حسن است.
5- سرعت زياد در ايجاد ارتباط : مصاحبه هاي تلفني سرعت زيادي در ايجاد ارتباط دارد چيزي که در برقراري ارتباط هاي خبري بسيار حائز اهميت است.
6- ايجاد تماس با منابعي که به دليل کمبود وقت امکان مصاحبه رو در رو نيست و يا اينکه مدت طولاني بايد در انتظار باشد.
7- مصاحبه تلفني براي گرفتن پاسخهاي کوتاه بهترين وسيله است.
8- زماني که خبرنگار براي يک گزارش خبري يا مقاله نياز به برقراري تماس پاسخ خبري خود دارد.
معايب مصاحبه تلفني :
1- مصاحبه شونده اين قدرت را دارد هر زماني که مايل بود مصاحبه را قطع کند.
2- مصاحبه کننده نبايد به گونه اي سؤالات را طرح کند که که موجب ناراحتي مصاحبه شونده گردد به همين علت يک روحيه محافظه کاري بر مصاحبه کننده مسلط مي شود.
3- مصاحبه کننده کنترلي بر برگزاري مصاحبه ندارد.
4- در مصاحبه هاي تلفني ارتباط عاطفي برقرار نمي شود.
5- از امکانات ارتباط غير کلامي در مصاحبه هاي تلفني استفاده نمي شود.
6- مصاحبه تلفني نمي تواند جايگزين مصاحبه هاي رو در رو شود و در مصاحبه هاي بسيار مهم و پيچيده (اجتماعي، سياسي و اقتصادي) کاربرد ندارد.
مصاحبه بدون مطالعه قبلي (مصاحبه احساسي هستند)
مطالعه وتحقيق درباره مصاحبه شونده وموضوع مصاحبه دربرخي ازمصاحبه هاضرورت نداردومثلا وقتي بخواهيم مصاحبه اي بايک راننده تاکسي درباره شغل , تجربه وخاطرات خوش وناخوش مسائل ومشکلات اوداشته باشيم ودرمجموع هدف شمااين باشدکه قضيه رابيشتراحساس نگاه کنيم تاادراکي .
کافي است به تکنيک مصاحبه بايک فردمعمولي آشناباشيم ومصاحبه اي موفق انجام دهيم درواقع دراين موردشماداراي انبوهي ازاطلاعات قبلي هستيدولي اين اطلاعات راازآرشيوشخصي همچون ديده هاشنيده هاوتجربه هائي که طي سالهائي که ازتاکسي استفاده مي کرديدبدست آورده ايد.
ازسوي ديگرممکن است درشرايط اقتصادي ياسياسي خاص بطوراتفاقي بامسئولي برخوردکرده وبه هرطريق باامکان يک مصاحبه مواجه شويددراينجاضمن آنکه تحقيق ومطالعه قبل بسيارضروري است انجام آن بدليل نداشتن وقت ممکن نيست دراين نوع مواقع بااتکاازشش عنصرخبرمي توان مصاحبه راپيش برد.
چه کسي
چه موقع
چه چيزي
کجا
چرا
چگونه
دربرخي ازمواقع ممکن است موضوع مصاحبه بدون مطالعه قبلي مربوط به طرح هاي عمراني ياعمليات پروژه هاي صنعتي باشددراينگونه مواردازفرمول آرمه استفاده مي کنيم .
آرمه مخفف کلمات: آ=آغازطرح ر=راه حل م= موانع ه= هدف
حرف الف ازکلمه آرمه نشانگرآغازعمليات واجراي طرح است
حرف ر ازکلمه آرمه نشانگرراه ياروش اجراي طرح است
حرف م ازکلمه آرمه نشانگرموانع ومشکلاتي که دراجراي طرح وجوددارد
حرف ه ازکلمه آرمه نشانگرهدف هائي که درطرح موردنظراست وسئوال وجواب هابراين اساس پايه ريزي مي شود
مقابله باپارازيت درارتباط :
اصطلاح پارازيت يا اختلال در فراگرد ارتباط.سالهاموردتوجه متخصصان ارتباط قرارگرفته است پارازيت مجموعه اي است که برفراگردارتباط تاثيرمنفي مي گذاردپيش ازآنکه شمابامصاحبه شونده شروع به صحبت کنيدمصاحبه شونده يک سري پيامهاي غيرکلامي راازسوي شمادريافت مي کندحتي حاضرشدن به موقع درايجادتصويرذهني ازشمادرمصاحبه شونده موثراست.
يک مصاحبه کننده بايددرتمام مدت کارمراقب گذشت زمان باشددرحالي که مصاحبه کننده کافي ديده شده اندکه حتي همراه خودساعتي نداشتند.
وضع ظاهري , نوع لباس , نحوه ايستادن فاصله اي که بامصاحبه شونده مي گيرندومثال هائي ازاين دست که اگربه آنهاتوجه نشودمي تواند ايجادنوعي اختلال نمايد.
مصاحبه کننده اي که مي خواهدجريان مصاحبه راآغازوبه پايان رسانداگربه مجموع توصيه هائي که گفته شدعمل کندومصاحبه شونده رابنحوي بشناسدازآرشيوها اطلاعاتي کافي درموردموضوع مصاحبه کسب کرده باشد.سئوالات خودرابه بهترين نحوممکن تنظيم ودرحافظه خودضبط کرده باشداحتمالا ازموفقيت برخوردارخواهدبود.
نيازي به توضيح بيشتر نيست که مصاحبه کننده بتدريج باکسب تجربه بهترين استفاده راخواهدکردوبسياري ازاين نوع مشکلات به راحتي رفع خواهدشد.
پارازيتهارامي توان به دودسته تقسيم کرد :
1- پارازيتهائي که منبع اصلي آن رابايددرمصاحبه شونده جستجوکرد.
2- پارازيتهائي که عامل اصلي آن عملکردمصاحبه کننده است
برخي ازاين پارازيتهاکه عامل آن بيشتردرمصاحبه شونده ديده مي شودغيرارادي است مثل بي حوصلگي وعدم تمرکزياساکت وکم حرف بودن .
برخي ازآنهارانيزبايدناشي ازعملکردمصاحبه شونده دانست مانند نگرش منفي درباره وسائل ارتباط جمعي ويااين تصورکه اوچيزي جداازنماينده مردم است وياحتي ايجاداختلال وپارازيت دراطلاعات ارسالي به منظورسوق دادن مصاحبه به يک ابزارتبليغاتي .
پارازيتهائي که منبع آنهابيشترمربوط به مصاحبه شونده است
1- بي حوصلگي وعدم تمرکزمصاحبه شونده
اين بي حوصلگي وعدم تمرکز مي تواندناشي ازکثرت کار,گرفتاري وياتنش هائي ناشي ازبرخورديايک واقعه نامطلوب باشد
جزئيات اين عکس العمل هاراه حل هاي مختلفي است که براي حذف يک عامل پارازيتي درارتباط به کارمي رودويژگي چنين پارازيتي درکارمصاحبه خبري راه حل هاي ويژه اي داردمي توان همين موضوع کسالت وبي حوصلگي راموردصحبت قراردادبامي توان ازابتدابه موضوعي که موردمطالعه قبلي وي قرارگرفته وموردعلاقه وتوجه اوست اشاره وصحبت رادرآنجاشروع کرديا مي توان ازسئوالات کوتاه آغازکردتابتدريج مصاحبه شونده تمرکزلازم رابدست آورد.
2- ساکت وکم حرف بودن بعضي ازازمصاحبه شونده گان
اصولا آدمهاي ساکت وکم حرفي هستندواکثراً جوابهائي مثل بله ياخيرمي دهندعلت اين مسئله به هردوسوي ارتباط مربوط است ممکن است عدم اطلاع کافي مصاحبه شونده ازموضوع ياطرح سئوالات کلي ومبهم وبي ارتباط بودن سئوالات چنين پاسخ هائي را داشته باشد.
دراين مواقع ضمن آنکه مصاحبه کننده تسلط کافي برموضوع مصاحبه داردلازم است سئوالات رابه گونه اي طرح کندکه مصاحبه شونده مجبوربه پاسخ شود
3- نگرش نادرست مصاحبه شونده ازمصاحبه کننده :
اين اعتقادوجودداردکه برخي ازمصاحبه شونده گان ازمصاحبه کننده تلقي يک ابزارشخصي دارندوازخبرنگارانتظاردارندکه نقش يک ضبط صوت
این وبلاگ به منطور افزایش معلومات شما مخاطبان ایجاد شده است.